Sağlıklı bir yaşam için spor yapanlarda, yüksek hava sıcaklıklarının gözetilmemesi halinde kas kramplarından ölümle sonuçlanabilecek ısı felcine kadar çeşitli rahatsızlıkların ortaya çıkabileceği bildirildi.

Uludağ Üniversitesi (UÜ) Tıp Fakültesi Spor Hekimliği Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hakan Gür, günlük aktiviteler sırasında harcanan enerjinin yüzde 20-30′unun çalışan kas ve organlar tarafından kullanıldığını, yüzde 70-80′inin ısı enerjisine dönüştüğünü söyledi.

Fiziksel aktivite sırasında üretilen ısı miktarının, istirahat şartlarının 15-20 katına ulaştığına işaret eden Gür, şöyle devam etti:

”Vücut iç ısımızı düzenleme mekanizmalarının aktif hale gelmesi, beynimizdeki bir termostat tarafından yapılmaktadır. Termostatın ilk devreye soktuğu sistem ise terlememizi sağlayan mekanizmalardır. Bu mekanizmayla cilt kan akımımız 3-4 kat artar ve kan yoluyla cildimize ulaşan vücut iç ısısı, vücut dışına terleme ve buharlaşma yoluyla aktarılır. Beraberinde de doğal olarak vücuttan sıvı kaybı olur. Bu mekanizma, yeterli sıvı alındığı sürece sağlıklı bir şekilde çalışır.”

Gür, vücut sıvı dengesinin bozulmasına bağlı olarak dolaşan kan miktarının azalmasıyla beyin ve böbrek gibi hayati organların işlevlerini korumak için cilde giden kan akımının azalacağını anlatarak, bunun da terleme yoluyla vücut iç ısısının dışarıya transferinin azalması anlamına geldiğini vurguladı.

Yüksek çevre ısısı, ciltteki buharlaşmayı azaltması nedeniyle yüksek nem, güneş ışınları, rüzgar veya esinti yokluğunun, sıcak çarpmasına neden olabileceğini dile getiren Gür, kusma, ishal, ateşle seyreden hastalıkların varlığı, yorgunluk, güneş yanıkları, çok fazla giyinme, güneş ışınlarını emen koyu renkli ve buharlaşmayı engelleyecek kıyafetler giymenin, yüksek çevre ısısının vücut üstündeki etkisini artıracağına dikkati çekti.

14 YAŞ ALTIYLA 40 YAŞ ÜSTÜNDE RİSK ARTIYOR

Hakan Gür, özellikle 14-15 yaşının altındaki çocuklar ile 40 yaşın üstündekilerde, vücut ısı düzenleme mekanizmalarının 15-40 yaşlarıyla karşılaştırıldığında yeteri etkinlikte çalışmadığını belirterek, ”Bu kişilerin sıcak ortamlarda egzersiz yapması, daha riskli olacaktır. Ayrıca obez (aşırı kilolu) ve zinde olmayan kişiler de daha fazla risk taşır. Alkol de vücut sıvı dengesini bozduğu, vücudu susuz bıraktığı için riski artırır” diye konuştu.

Prof. Dr. Gür, sıcaklık artışıyla birlikte karşılaşılabilen sağlık sorunları hakkında şu bilgiyi verdi:

”Öncelikle kas kramplarıyla karşılaşabiliriz ki bu tür kramplar germe hareketleriyle rahatlamaz. Diğer daha önemli bir sorun ise bitkinliktir. Genellikle baş ağrısı, kollarda bacaklarda ürperme, yorgunluk, kas krampları, üşüme veya titreme, çok terleme, hızlı fakat zayıf nabız, soğuk ve nemli bir cilt ile karakterizedir.

Isı/sıcaklık felci ise çok ciddi, ani gelişen ve yaşamı tehdit eden bir durumdur. Vücut iç sıcaklığı 40 derecenin üstündedir. Baş ağrısı, garip davranışlar, nöbet geçirme, bilinç kaybı, koma, sıcak/kırmızı fakat tersiz bir cilt ile karakterize ölüme kadar varabilecek ciddi bir durumdur.”

SIVI ALIMINA DİKKAT

Olumsuz durumlardan korunmak için, sportif aktivitelerin günün serin saatlerinde yapılması, spor öncesi, sırası ve sonrasında sıvı alımına dikkat edilmesini öneren Gür, ayrıca hafif, buharlaştırmayı kolaylaştıracak giysilerin giyilmesinenin önemine dikkati çekti.

Gür, sıcaklık kaynaklı krampları çözmek için yeterli sıvı alınması, ilgili bölgeye buz masajıyla birlikte germe yapmanın yardımcı olacağını belirterek, sıcaklık nedeniyle bitkinlik oluşması halinde öncelikle aktiviteye ara verilmesi, daha ileri belirtiler görüldüğünde duruma müdahale edilmesi gerektiğini dile getirdi.

Hakan Gür, ayrıca, serin ve gölgelik bir yere taşınacak kişinin, üstündeki giysilerin azaltılması, kan dolaşımın yüksek olduğu boyun, koltuk altı, kasık bölgesi, kol ve bacaklara soğuk torbaları ile ıslak havluların konulabileceğini, kol ve bacaklara yumuşak masaj yapılarak cilt dolaşımının artırılabileceğini sözlerine ekledi.

Toplardamarların genişlemesi varis olarak adlandırılır. Varis terimi sıklıkla bacaklardaki varisleri belirtmek için kullanılırsa da, vücudun öteki bölgelerinde de görülebilir. Bizim bahsedeceğimiz, bacaklardaki varislerdir.

Bacak varisleri

Bacak varisleri, yüzeysel toplardamarlarda ortaya çıkar. Bacak toplardamarlarındaki kan dolaşımında yavaşlamaya neden olur. Buna bağlı olarak damar içinde basınç artışı görülür.

Hastalığı belirleyen etkenler

Varisin nedenini tahmin etmek pek güç değildir. Toplardamarlar bacaklardaki kirli kanı yukarıya yani kalbe taşıyan damarlardır. Bu geri dönüşü zorlayan zamanlarda ya da bacaklara fazla yük bindiği durumlarda söz konusu geri dönüş fonksiyonu aksamakta, damarlar genişlemeye başlamaktadır. Özellikle toplardamarlar içinde bulunan kapakçıklar bozularak, geri dönüşü bulunmayan yani tıbbi tedavisi mümkün olmayan bir süreç başlatmaktadır.

Nedenleri

* Uzun süre ayakta durma (polis, hemşire, öğretmen, tezgahtar vb. meslek gruplarında)
* Hamilelik ya da şişmanlık, ağır yük taşıma
* Irsi faktörler
* Doğumsal damar bozukluluğu

Belirtileri

Varis, gözle görülebilen bir hastalıktır. Hastaların hemen hemen hepsi “damarların kabarmaya başladığı” gibi şikayetler ile doktora başvururlar. Gözle görülebilen bu kabarıklık dışında en önemli belirti, özellikle akşama doğru ya da yürüyüş sonrası başlayan, sıklıkla istirahatle geçen bacak ağrısıdır. Uzun süre ayakta durma, ağır yük taşıma gibi faktörler devam eder ve bir cerraha baş vurmayıp gerekli önlemlerde alınmazsa, kanama, yara (ülser), renk değişikliliği, kaşıntı gibi ileri dönem belirtileri başlar.

Varisli bacağın görünümü

Her şeyden önce hasta ayakta dururken varisin neden olduğu genişlemeler daha belirgin görüldüğünden bu pozisyonda muayene edilmelidir. Varisler büklümlü ipler gibi görünür, üzerlerine basıldığında kolaylıkla çöker, ağrısızdır. Üzerlerindeki deride değişme yoksa mavimtırak renklidir. Yüzeysel toplardamar dolaşımının başlıca iki toplardamarı, küçük ve büyük bacak toplardamarı ile bunların yan dalları boyunca kabarıklık izlenir. Varis, çoğu kez olduğu gibi, büyük bacak toplardamarındaysa, şişkinlikler bacağın iç yüzünde, dizde ve kalçada; küçük bacak toplardamarındaysa şişlik bacağın arka yüzündedir.

Teşhis

Belirtilerin görüldüğü durumlarda mutlaka bir Genel Cerrahi uzmanına başvurmak gereklidir. Basit bir muayene ile teşhis konulur. Tedavinin düzenlenmesi açısından mutlaka “venöz doppler ultrasonografi” ya da “venografi” yapılmalıdır.

Tedavi

Hastanın şikayet ve istekleri ayrıca hastalığın derecesine göre 3 değişik tedavi aşaması vardır: Basınçlı çorap ya da elastik bandaj uygulanması, skleroterapi (yapıştırma seansları) ve ameliyat.

Aslında oluşan varisi geçirici tedavi şekli yani mutlak tedavi ameliyattır. Çorap uygulaması ve medikal tedavi ancak hastalığın ilerlemesini engelleyebilir. Skleroterapi (yani damar içine yapıştırıcı madde enfeksiyonu) sıklıkla başlangıç dönemlerinde basit kılcal varislerde ya da ameliyat sonrası tedaviyi tamamlamak için uygulanır.

Cerrahi girişim

Ameliyat, varisin tek tedavi metodudur. Belden iğne ile uyuşturularak (spinal anestezi) ya da genel anestezi altında yapılabilir. Ameliyat öncesi mutlaka “venöz doppler ultrasonografi” ile çıkarılarak damarların yerini tutacak yani görevini üstlenecek diğer damarların sağlam olup olmadığı saptanmalıdır. Toplam ameliyat süresi 1-3 saat arasında değişmekte olup, hastalar 1 gün hastanede yatmakta sonra taburcu edilmektedir.

Tedavi geciktirildiğinde

Uygun şartlarda ve gerekli tetkikler sonucu yapılan ameliyatın başarı oranı çok yüksektir. İleri döneme gelmiş varislerde cerrahi tedavi imkanı ortadan kalkmakta ve hayat boyu bu sevimsiz hastalıkla başbaşa yaşamak zorunda kalınmaktadır. Bu yüzden erken teşhisin ve ilerlemesini önlemek tedavinin başlatılmasının önemi büyüktür. Belirgin ve ilerlemiş hale gelmiş varislerin ise ameliyat ile temizlenmesi en akılcı çözüm olacaktır. Yoksa ameliyat bile artık çare olamayacaktır.

BİLMEK İSTEDİKLERİNİZ

* Varisli toplardamarlar kaslarda kramplara yol açar mı?
Varisleri olan kişilerde sıklıkla dokulardaki şişmeye bağlı olarak kaslarda kramplar görülebilir; bunlar özellikle toplardamar yetersizliğinin de olduğu durumlarda gözlenir. Bu kramplar esnek bandaj uygulanarak ya da her fırsatta bacakları yükseğe kaldırıp, dinlendirerek hafifletilebilir. Sıklıkla kişinin bacaklarında bir yorgunluk vardır; kişi bacaklarının konumunu sürekli değiştirmek ister.

* Şişmanlık ve yaşlılık varisli toplardamarların durumunu daha da ağırlaştırır mı?
Şişmanlık bacaklara daha fazla yük bindirdiğinden varislerin oluşumunu ve var olan varislerin daha da kötüleşmesini kolaylaştırır. Varisi olan şişman kişilerin yapması gereken ilk iş fazla kilolarından kurtulmaktır. Böylece bacak toplardamarlarına ve damarlardaki kapakçıklara binen yük hafifler. Yaşlılıkta da varis oluşumu ya da var olan varislerin daha da kötüleşmesi kolaylaşır.

Atatürk Üniversitesinde bir grup bilim adamınca yürütülen çalışmada, hipertansiyon tedavisinde kullanılan ilacın osteoporozun (kemik erimesi) önlenmesi ve tedavisinde önemli yararları olduğu belirlendi.

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyeleri Yrd. Doç. Dr. Zekai Halıcı, Doç. Dr. Halis Süleyman, Araştırma Görevlisi Elif Çadırcı, Kadın Hastalıkları ve Doğum Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Bünyamin Börekçi ile Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Yüksel Özdemir deney fareleri üzerinde yaptıkları bilimsel çalışmada, piyasada farklı endikasyonda kullanılan bir ilacın ”kadınların korkulu rüyası” olan osteoporoz hastalığının tedavisi ve önlenmesinde büyük faydalar sağladığını belirledi.

Bilimsel çalışmanın yöneticisi Yrd. Doç. Dr. Zekai Halıcı, AA muhabirine yaptığı açıklamada, halk arasında ”kemik erimesi” diye bilinen menopoz sonrası kadınlarda görülen ve yaşam kalitesini azaltan aynı zamanda vücutta kendiliğinden kırıkların oluşmasına yol açan osteoporozun tedavisi ve önlenmesi açısından önemli bir gelişme sağladıklarını söyledi.

Hipertansiyon hastalarına verilen ve uluslararası iki ilaç firması tarafından farklı adlarla üretilen ilacın aslında osteoporoz tedavisinde ve önlenmesinde büyük etkisinin olduğunu deney fareleri üzerinde yaptıkları araştırmayla ispatladıklarını anlatan Yrd. Doç. Dr. Halıcı, şunları kaydetti:

”Yaptığımız çalışma ile ilacın bulduğumuz etkisi hem osteoporoz oluşma mekanizmasında yeni ufuklar açacak hem de yaşlılıkla beraber seyreden hipertansif ve osteoporotik hastalarda bu tip ilaçların ilk tercih olmasını sağlayacaktır. Bu ise dünya literatüründe bir ilk olmuştur. Bir başka açıdan bakarsak hipertansiyon hastalığı osteoporoza yol açmaktadır. Biz bu çalışma ile osteoporotik olmayan fakat riski bulunan hipertansiyon hastalarda bu tür ilacın kullanılmasını önermemiz bile tek başına evrensel bilime çok önemli bir katkılar sağladığını düşünüyoruz.”

Konuyla ilgili herhangi bir soru, görüş ya da öneriniz varsa lütfen yorum yazarak bunu bize aktarın. Unutmayın, bilgi paylaştıkça çoğalır. Sorular soruldukça çözülür.

Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Çocuk Nörolojisi Ana Bilim Dalı Başkanı Aydın, özellikle çocuklarda 5 ila 25 adet kayısı çekirdeği tüketilmesinin tehlikeli olabileceğini belirterek, ağır zehirlenmelerde ve yetersiz tedavi durumunda ölümler olabilir sözleriyle anne ve babaları uyardı.

Doç. Dr. Kürşat Aydın, kayısı çekirdeğindeki “siyanid” maddesinin badem ve şeftali çekirdeğinde daha fazla olduğunu anlattı:

Kayısı çekirdeğinin tatlı olmasına kesinlikle aldanılmamalı. Kayısının çekirdeğinde bulunan siyanid benzeri maddeler, ciddi zehirlenmelere ve hatta ölümlere dahi neden olabilir.

Bu madde çok acı badem ve şeftali çekirdeğinde de bulunurken, az miktarda kayısı çekirdeğinde de bulunmaktadır. Acı olması nedeniyle şeftali ve badem çekirdekleri yenilmezken, kayısı çekirdeği oldukça fazla yeniliyor.

Doç. Dr. Aydın, vücut ağırlığı fazla olan erişkinlerde fazla sayıda çekirdek tüketilmemesi nedeniyle zehirlenme vakalarının nadir olduğunu açıkladı :

“Kayısı çekirdeklerinin tatlı olanlarından birkaç tane yenilmesinde önemli bir sakınca olmasa da çoğu kez çocuklarda bu durumu kontrol altında tutmak mümkün olmaz.

Çocuğun büyüklüğüne veya ağırlığına bağlı olarak 5- 25 kayısı çekirdeği yenilmesi ile zehirlenme meydana gelebilir.

Kayısı çekirdeklerinin yenilmesinden birkaç saat sonra bulantı, kusma, karın ağrısı, baş ağrısı, solunumun bozulması, uyku hali, bilinç bozukluğu, havale ve koma gibi belirtilerle zehirlenme durumu ortaya çıkar. Ağır zehirlenmelerde ve yetersiz tedavi durumunda ölüm dahi olabilir.”

“En doğrusu hiç yememek”

Kayısı çekirdeği yenilmesi sonrası bu şikayetleri bulunan çocukların en uygun sağlık merkezine götürülerek gözlem altına alınması gerektiğinin altını çizen Doç. Dr. Aydın, “hasta, uzman hekim gözetiminde kusturulmalı, midesi yıkanmalı, oksijen tedavisi, siyanid antidotlarının verilmesi ve destek tedavisi çoğu zaman hayat kurtarıcı olmaktadır” dedi.

Doç. Dr. Aydın, “tedavi büyük oranda başarılı olup, çoğu kez ciddi sakatlık ve ölüm olmasa da önemli maddi ve manevi külfetlere yol açmaktadır. Bu nedenle kayısı çekirdeğinin yenilmemesi çok daha doğru bir yaklaşımdır” dedi.

Konuyla ilgili herhangi bir soru, görüş ya da öneriniz varsa lütfen yorum yazarak bunu bize aktarın. Unutmayın, bilgi paylaştıkça çoğalır. Sorular soruldukça çözülür.

Etkin, güvenli ve ekonomik bir seçenek olarak tavsiye edilmektedir. Yani, soğuk algınlığı ve gribe karşı hem tedaviye destek olarak, hem de önceden önlem olarak başarıyla kullanılabilir.

Konuyla ilgili herhangi bir soru, görüş ya da öneriniz varsa lütfen yorum yazarak bunu bize aktarın. Unutmayın, bilgi paylaştıkça çoğalır. Sorular soruldukça çözülür.