Selçuk Üniversitesi (SÜ) Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Rahmi Örs, hava değişimiyle birlikte hastalık yapan virüslerin çoğaldığını, bu virüslerin en çok bağışıklık sistemi yeterince gelişmemiş çocukları ve bebekleri etkilediğini söyledi.

Bebeklerde hastalıkların önlenmesi veya en aza indirilmesi için dikkat edilmesi gereken en önemli şeyin hijyen olduğuna dikkati çeken Örs, bebeklerin küçük çaplı enfeksiyonlardan bile hemen hasta olabileceğini, enfeksiyonların büyük bölümünün elle temasla bulaştığı için bebeklerin bakımıyla ilgilenen kişilerin ellerini sıkça yıkaması gerektiğini söyledi.

Kendilerine gelen bebek hastalardan büyük bölümünün ailelerin ellerini yıkama konusunda yeterince dikkat göstermemesi nedeniyle kaynaklandığının tespit edildiğini anlatan Örs, şunları kaydetti:

“Bu nedenle bebeğin bakımını yapan kişilerin bebekle temastan önce, bebeğin altını değiştirirken veya karnını doyururken mutlaka ellerini yıkaması gerekir. Hijyen için sadece ona bakan kişinin ellerini yıkaması yetmez. Bebeğin veya çocuğun elleri de sıkça yıkanmalı veya eller kolonyalı mendille temizlenmelidir. Ayrıca hasta eden virüslerin arttığı kış aylarında bebeğin soğuktan korunmasının da vücut direncinin düşmesini, hasta olmasını önleyebilir. Özellikle bebeklere başlarının üşümemesi için şapka giydirilmelidir. Bebeğin terleyip üşümesini önlemek için aşırı elbise giydirilmesinden kaçınılmalıdır.”

Çocuklarda hırıltının bu kadar sık görülmesinin en önemli nedenileri hava yolları kıkırdaklarının daha yumuşak ve büyüklere göre çapının çok daha dar olmasıdır. Bu darlığa enfeksiyon veya alerji eklenince, kanal çok daralarak, nefes alırken ve veririken havanın zorlanarak geçmesine neden olmaktadır. Bronşiol da enfeksiyona bağlı bir balgam artışı da olacağından zorlanarak giren çıkan hava ıslık sesine benzer bir sesin çıkmasına neden olmakta, balgamı yerinden oynatmakta (bir bakıma fokurdatmakta) ve bu kulağımıza hırıltı ya da hışıltı olarak gelmektedir. Tabi ki bu arada zor giren ve çıkan hava oksijen alımını azaltacağı için beyin tarafından idare edilen bir mekanizma ile çocuk otomatik olarak daha sık nefes almak isteyecek ve bu da sık soluma olarak gözlenecektir. Anne ve babalar bu nedenle hırltılı nefes alma duyduklarında çocuklarının sık nefes aldığını tarif ederler. Ayrıca karnının sık sık inip kalktığı, sanki çocuk karnından soluyor gibi göründüğü de gözlemlenir. Ancak her ne olursa olsun hırıltılı nefes alıp veren bir çocukta balgam artışı, iltihap, bronşlarda kasılma ya da yabancı cisim gibi bronşları daraltarak hava geçişini engelleyen bir durum vardır.

Hırıltı ve nefes darlığı nasıl farkedilir ?

* Birinci olarak nefes sayısı artar.
* Çocuk öncelikle daha çok hava ve oksijen alabilmek için burun kanatlarını açar. Bu çocuklarda her nefes almada burun kanatlarında açılma ve oynamalar görülür. Normal şartlarda nefes alma zorluğu ve hırıltının olmadığı durumlarda burun kanatları nefese katılmaz.
* Aynı zamanda çocuk daha güçlü nefes almak için solunum kasları dediğimiz diyafram, göğüs kasları, boyun kasları vb. daha güçlü ve hızlı kasar. Bunun sonucunda o kasların olduğu yerlerde göğüs içine doğru bir çekilme olur. Alınan ve verilen nefesdeki havanın asıl zorlanması nefes verirken olur. Bunun nedeni nefes kaslarının bu dönemde daha az çalışmasıdır. Bu nedenle hırıltı daha çok nefes verirken olur. Bunu anne tarafından cızıltı şeklinde, ağzından gelen nargile sesi şeklinde, göğsü elleyince kedi mırıltısı şeklinde olabilir.
* Bazen ise horultu şeklinde olabilir. Ancak yukarıda belirtildiği gibi bazen üst solunum yolu kaynaklı sesler de hırıltı ile karışabilir. Bu nedenle özellikle küçük bebek ve çocuklarda iyi bir üst solunum yolu ve akciğer muayenesi yapmak gerekir. Dikkatli bir çocuk doktoru solunum sayınsında artışı, bahsedilen çekilmeleri, akciğeri dinleyince kulaklıktan gelen ıslık sesini (sibilans denir) fark edebilir. Yalnızca bebeklerde eğer özellikle huzursuza solunum seslerini değerlendirmek zor olabilir.

Çocuklarda hırıltılı nedenleri nelerdir?

Çocuklarda bronş daralmasına akciğerin bir bölümünü ya da tüm bronşları ilgilendiren daralmalar hırıltı yapabilir. Bu neden genellikle bronşun içinden kaynaklanan mikrobik olan ya da olmayan iltihabi nedenlerdir. Bunların başında çocuklarda en sık 6 ay ile 3 yaş arasında görülen bronşiolit gelir. Küçük çaplı bronşların sıklıkla virüsler tarafından iltihabıdır. Çocukların yaklaşık %10′u ilk 3 yaşta en az bir kez bronşiolit geçirir. Bunlardan yaklaşık %30?u bir kez daha geçirir. Bu çocuklarda önce virüsün yaptığı üst solunum yolu enfeksiyonu olan nezle ve grip bulguları görülür arkasından sıkışarak hırıltılı nefes alıp vermeleri gözlenir. Ayrıca bronşiolit geçiren çocukların enfeksiyon etkeni virüse karşı aşırı bağışıklık yanıtı verdiği ya da aksine az bağışık yanıt verdiği için etkenin uzun süre bronşiolde kaldığı iddia edilmektedir. Ancak bu çocukların ailesel bir alerjik hastalık yatkınlığı da olabilir. Erken çocukluk döneminde bu saptanamayabilir. Gözde tutulması gereken bir ayrıntı yapılan çalışmalarda astımın ilk bulgusunun %70 oranında ilk 5 yaşta başladığıdır. Yani bu geçirilen bronşiolit astımın ilk atağı da olabilir. Yineleyen bronşiolit tablosu bu 3 neden açısından riskin olduğunu gösterir. Ancak yineleyen bronşiolit veya hırıltılı solunum yakınmasının olduğu durumlarda bu 3 ana neden yanında kistik fibrozis gibi doğuştan gelen akciğer hastalıkları, doğumsal akciğer anomalileri, mideden yemek borusuna oradan da akciğere olan kaçakların olduğu (gastroözafageal reflü) diğer bir çok hastalık da ayırt edilmelidir.

Solunum sisteminin üst kısımdaki ağız – burundan başlayarak en alt kısımdaki küçük bronşlara kadar olan seviyelerde enfeksiyonlar dışında bu yolu daraltan doğumsl anatomik bozukluklarda solunum sıkıntısı ve hırıltıya sebep olabilir. Vasküler halkalar, trakosöfageal fistül, kistik higroma, göğüs duvarı yumuşaklığı, bronşiyal kistler laringeal web, laringeal kist ve vokal kord parezileri örnek verilebilir.

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. Serdar Yılmaz, “Anemi, çocuğunuzun vücudundaki kırmızı kan hücrelerinin normalinin altında olmasıdır. Kırmızı kan hücreleri oksijen taşır ve demir, kırmızı kan hücrelerinin yapımı için çocuğunuzun vücuduna lazımdır. Demir eksikliği anemisi çocuğunuzun yiyecekleri ile az demir alındığını gösterir. Doktorunuz bu durumun tanısını kan testleriyle koyacaktır” dedi.

Nasıl Tedavi Edilir ?

Uzman Dr. Yılmaz; “Bu ilaçlar demir ihtiva eder ve 2-3 ay boyunca ya da daha uzun süre kırmızı kan hücrelerinin sayısı normale dönene kadar verilir. Biraz mideyi rahatsız eder ama yemek ile alınırsa bu zarar az olur. Demir ilacını meyve suyu ile verebilirsiniz. C Vitamini emilimini artırır ve dişte leke yapmasını önler. Dişteki leke karbonat ile temizlenebilir. Demir, dışkının da rengini yeşil- siyah yapabilir. Demir çok verildiğinde zararlı olabilir. İlacı çocuklardan uzak tutmalıdır. Diyetle tedavi: Uygun beslenme kansızlığı önler. Et, balık, tavuk, kuru üzüm, kuru yeşim, patates, kuru fasülye, bezelye, fıstık ezmesi, mısır gevreği, ekmek demirden zengindir. Ispanak, yumurta sarısı da demir ihtiva eder ancak vücuda hemen emilecek formda değildir. Sütte çok az demir vardır. Çocuğunuz günde 3 bardaktan fazla (750 ml) süt içmemelidir ki, demir içeren yiyecekleri yiyebilsin.”

Ne Kadar Sıklıkla İzlenmeli ?

Uzman Dr. Yılmaz, “Çocuğunuz tedavinin başından 1-2 hafta sonra ve doktorunuzun uygun gördüğü sıklıkta görülmeli ve kandaki aneminin normale döndüğünden emin olunmalıdır.

“Çok kucağımıza aldık ondandır” ya da “Fazla süt emdiği için oldu” diyerek çoğunlukla bebeklerde önemsenmeyen kusmalar bazen çok sinsi bir hastalığın habercisi olabilir. Uzmanlar bebeklerde fışkırır tarzda kusmanın ciddiye alınıp, altta yatan nedenin mutlaka araştırılması gerektiğine dikkat çekiyor. Uz. Dr. Gökçe Günbey Elemen, bebeklerde kusma nedenleri hakkında bilg verdi ve anne abalara tavsiyelerde bulundu.

Yaşamın ilk haftalarında kusma yoğun olabilir

Kusma mide içeriğinin ağızdan çıkarılması eylemidir. Bebeklerde çok sık görülen kusma, altta yatan bir hastalığın habercisi olabildiği gibi normal ve geçici bir durum da olabilir.
Özellikle yaşamın ilk haftalarında bebekler beslendikten sonra ağız dolusu kusabilirler. Halk arasında fazlasını çıkartma olarak da bilinen bu durum geçicidir, bebek büyüdükçe sıklığı azalır ve ilk 6 ay içinde genellikle kaybolur. Bebeğin kilo almasını engellemediği sürece bu kusmalar normal kabul edilebilir.

Yanlış beslenme tekniği de önemli nedenler arasında

Bebeklerde hiçbir nedene bağlı olmadan, sadece yanlış beslenme tekniğine bağlı kusmalara da sık rastlanmaktadır. Özellikle biberon ile beslenen bebeklerde, bebeğin beslenirken hava yutmasına bağlı olarak midenin gerilmesi, kusmaya yol açabilmektedir. Ayrıca çok büyük biberon delikleri de mama veya anne sütünün bebeğin ağzına kısa sürede ve fazla miktarda dolmasına yol açar. Bebek aynı hızda yutamayacağı için de bu durum kusma ile sonuçlanabilir. Ayrıca aşırı beslenme ve beslendikten sonra bebeğin aşırı hareketi kusmaya yol açabilen diğer nedenlerdir.

Bebeklerde reflüye dikkat!

Mide içeriğinin yemek borusuna kaçmasına gastroözofageal reflü denmektedir. (GÖR) Erken doğan bebeklerde daha sık olmakla birlikte, zamanında doğan bebeklerde de görülebilir. Mide ile yemek borusunun birleştiği yerde kas dokusundan oluşan bir sfinkter bulunmaktadır. Normalde bu bölge gıdalar mideye indikten sonra kasılarak gıdanın tekrar yemek borusuna dönmesini engeller. Bazı bebeklerde buradaki kas dokusu gevşektir ve gıdanın tekrar geriye kaçmasına neden olmaktadır. GÖR fizyolojik ve geçici olabildiği gibi dirençli ve inatçı kusmalara ve kilo alamamaya yol açacak kadar ciddi de olabilmektedir. Hafif vakalarda az miktarlar ile ve sık sık beslenme, beslendikten sonra bebeği 30 derecelik yarı oturur pozisyonda 15-20 dakika bekletme ve sağ yan pozisyonda yatırma, tedavide yeterli olabilmektedir. İnatçı ve bebeğin kilo almasını engelleyen kusmalarda, özellikle kusmanın akciğerlere de kaçarak solunum problemlerine yol açtığı durumlarda ilaç tedavisi ve nadiren cerrahi tedavi gerekebilmektedir.

Bebeğiniz fışkırır tarzda kusuyorsa mutlaka doktora başvurun

Bebeklerde özellikle ilk 24-36 saatte görülen şiddetli kusmalar sindirim sisteminde bir tıkanıklık ile ilgili olabilmektedir. En sık nedenler:

-Bağırsak tıkanıklığı veya darlıkları,
-Yemek borusunun mideye bağlanan ucunun kapalı olması (özofagus atrezisi),
-Bağırsağın belli bir bölümünün gelişmemiş olması,
-Karın organlarının göğüs kafesi içine fıtıklaşması

Sayılan bu durumlar acil doktora başvurmayı gerektiren kusma nedenleridir ve tedavi çoğunlukla cerrahidir. Ayrıca genellikle 2-3. haftadan sonra başlayan kusmalar mide alt ucundaki darlığı (pilor stenozu) düşündürür ve tedavisi yine cerrahidir.
Doğuştan gelen metabolik hastalıklar (fenilketonüri gibi..), inek sütü alerjisi ve enfeksiyonlar da bebeklerde diğer kusma nedenleri arasında sayılabilmektedir.

Bebeklik ve çocukluk döneminde kusma normal bir bulgu olabildiği gibi birçok hastalığın da habercisi olabilmektedir. Aileler kusmayı önemsiz bir durum olarak görmemeli ve mutlaka doktora başvurmalıdır.

Kusmanın ortadan kaldırılması sadece geçici bir çözüm olabilir ve asla yeterli değildir, önemli olan kusmaya yol açan asıl nedeni bulabilmek ve onu tedavi etmektir.

Anne karnındaki bebeğin alyuvarları normal alyuvarlardan farklıdır. Doğumdan sonra görevini tamamlayan bu alyuvarların parçalanması ve yerini yeni alyuvarların alması sırasında bilirubin denen bir madde açığa çıkar. Bu duruma bağlı olarak ortaya çıkan sarılık normal “fizyolojik” sarılıktır. Normal sarılık doğumdan 2-3 gün sonra ortaya çıkar. En geç 15 günde kaybolur. Deri ve gözlerin beyaz kısmında çok hafif sarılık görünür. Bu durumda erken doğan yada düşük doğum ağırlıklı bebeklerin karındaki bilirubin tehlikeli düzeyde yükselebilir ve iyileşme daha geç olur. Bu sebeple yakından izlenmeleri yerinde olur. Normal sarılıkta bilirubin düzeyi yükselmedikçe bebek sağlıklıdır.

Anne baba arasındaki kan uyuşmazlığının ya da bazı metabolik hastalıkların varlığında anormal fizyolojik olmayan sarılık ortaya çıkar. Bu durumda bebek doğduğu gün veya ertesi gün sararmaya başlar. Cilt çok koyu sarı portakal renginde olur. Sarılık 15 günden fazla sürerse, bebek emmiyorsa, hareketleri zayıfsa bebeğin kanında bilirubin yükselerek zihinsel bozukluklara ve kalıcı bedensel özürlere sebep olur. Bu durumun önlenmesi için kanın değiştirilmesi gerekir. Derhal doktorlara başvurulmalıdır.

Normal ya da anormal sarılığın belirtileri fark edildiğinde, bebeğin bir sağlık kuruluşunda muayenesi ve kan tetkikleri yapılması, çok büyük önem taşır.

Ege Üniversitesi (EÜ) Hemşirelik Yüksekokulu İç Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Çiçek Fadıloğlu, ilkokul döneminde şişman olanların yüzde 25′inin, gençlik döneminde şişman olanların ise yüzde 70′inin erişkin yaşlarda da şişman kaldığına dikkati çekti.

Prof. Dr. Fadıloğlu, yaptığı yazılı açıklamasında, tüm dünyada artış gösteren obezitenin, önemli bir sağlık sorunu olduğunu vurguladı.

Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünyada 400 milyonun üzerinde obez ve 1 milyar 600 milyon civarında hafif şişman birey bulunduğunu aktaran Fadıloğlu, söz konusu rakamların 2015 yılında 700 milyon ve 2 milyar 300 milyona ulaşmasının tahmin edildiğini, obezitenin giderek artmasının, ”obezite salgını” olarak adlandırıldığını belirtti.

Dünyada en yüksek obezite oranının ABD’de gözlendiğini, ülkede 20 yaş ve üstü bireylerde obezite oranının yüzde 55′e ulaştığını, Rusya’da erişkinlerin yüzde 54′ünün, Brezilya’da yüzde 36′sının, Malezya’da ise yüzde 27′sinin fazla kilolu olduğunu aktaran Prof. Dr. Fadıloğlu, açıklamasında şunları dile getirdi:

”Ülkemizde yapılan bir araştırmaya göre obezite sıklığı yüzde 22,3 olarak bulundu. Bu araştırmada kadınların yüzde 25,6′sı, erkeklerin yüzde 12,9′u şişman olarak nitelendirildi. Obezite, genetik ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan, tüm dünyada sıklığı giderek artan ve yaşam kalitesini azaltan bir hastalıktır. Obezite, vücudun yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması sonucu, boy uzunluğuna göre vücut ağırlığının arzu edilen düzeyin üstüne çıkmasıdır. Oldukça önemli bir halk sağlığı sorunu haline gelen obezite önceleri sağlıklı olmanın göstergesi olarak algılanıyordu. Günümüzde beraberinde kişiye yüklediği ek hastalıklar ve toplumsal problemler nedeniyle kronik ve ölüme sebebiyet veren hastalık olarak kabul edilmektedir.”

Şişmanlığın, orta yaş sorunu olmasına karşın, erken dönemlerde de etkili olabildiğini vurgulayan Fadıloğlu, açıklamasında şu ifadelere yer verdi:

”Şişmanlık orta yaşın sorunu gibi görünüyorsa da yaşamın herhangi bir döneminde ortaya çıkabilmekte ve bebeklik çağında görülen şişmanlığın yetişkinlikte şişmanlık gelişim riskini arttırdığı bilinmektedir. Bugün erişkin şişmanların yüzde 30′unun 18 yaştan önce şişman olan çocuklardan oluştuğu bilinmektedir. İlkokul döneminde şişman olanların yüzde 25′i, gençlik çağında şişman olanların ise yüzde 70′i erişkin yaşlarda da şişman kalmaktadır.”

Konuyla ilgili herhangi bir soru, görüş ya da öneriniz varsa lütfen yorum yazarak bunu bize aktarın. Unutmayın, bilgi paylaştıkça çoğalır. Sorular soruldukça çözülür.

Sigaranın ardından dünya çapında “E” kodunu taşıyan yapay tatlandırıcı, renklendirici ve koruyucu maddelere karşı savaş başlıyor.

Southampton Üniversitesi tarafından hazırlanan raporda, özellikle çocuklara yönelik şeker, pasta ve gazlı içecek gibi ürünlerde sıklıkla kullanılan “E” kodlu katkı maddelerinin derhal yasaklanması gerektiği belirtildi. Uzmanlar, ailelerin sigara için açılan tazminat davalarının benzerlerini bu katkı maddelerini kullanan gıda firmalarına açabileceği uyarısı yaptı.

Hangi gıdada ne tehlike var?

* E102 (Bisküvi, tatlılar): Hiperaktivite, astım.
* E124 (İçecekler, bisküvi, tatlılar): Alerji, tahammülsüzlük.
* E110 (dondurma, içecekler, tatlılar): Mide sorunları, alerji.
* E122 (jel tatlılar, hazır yemekler, bisküvi): Alerji, tahammülsüzlük.
* E104 (Tatlılar): Hiperaktivite, astım.
* E129 (Gazlı içecekler, kokteyl sosis): Aşırı duyarlılık.
* E211 (Gazlı içecekler, fırında hazırlanan gıdalar, lolipop): Hiperaktivite, astım.

Konuyla ilgili herhangi bir soru, görüş ya da öneriniz varsa lütfen yorum yazarak bunu bize aktarın. Unutmayın, bilgi paylaştıkça çoğalır. Sorular soruldukça çözülür.